Een oudere vrouw door Tanneveau of Gasc en Cailleau
Deze maand hebben we aandacht voor een opvallende pijp die in de laatste decennia van de 19e eeuw, mogelijk in de eerste jaren van de 20e eeuw, in Noord-Frankrijk is gemaakt door een onbekende pijpenmaker. In de 19e eeuw nam de Franse pijpenindustrie een grote vlucht en werden in verschillende grote fabrieken de meest fraaie en innovatieve ontwerpen vervaardigd, zoals de pijpen van Duméril en Fiolet in Saint Omer, maar ook van Dutel-Gisclon in Lille en Montereau en natuurlijk van Gambier in Givet. Deze fabrieken beschikten over enorm uitgebreide assortimenten die regelmatig aan de actualiteit werden aangepast en boden tezamen werk aan enkele duizenden (!) werknemers. Hun producten waren beroemd om hun fijne en bijzondere vormgeving en vonden hun weg over de hele wereld. In de tweede helft van de 19e eeuw en mogelijk in de eerste jaren van de 20e eeuw waren er, met name in Noord-Frankrijk, ook enkele kleinere fabrieken actief die opvallende en bijzondere tabakspijpen maakten. Ze zijn vooral bekend van hun naam op de verschillende bewaard gebleven producten, waaruit kan worden afgeleid dat ze waarschijnlijk kleinschalig actief waren en slechts korte tijd produceerden. De bewaard gebleven modellen zijn echter zeer opmerkelijk, omdat ze worden gekenmerkt door een geheel eigen vormgeving en in een aantal gevallen stuk voor stuk met de hand zijn nabewerkt. Een artikel hierover is eerder verschenen in het PKN Jaarboek van 2015. De pijp van deze maand valt op door zijn enigszins karikaturale vormgeving: de ketel is gemodelleerd als het gezicht van een oude vrouw met een samengetrokken mond en een wat melancholische blik. Op haar hoofd draagt zij een muts en de kleine, puntige neus en vooruitgestoken kin geven haar een bijzondere uitstraling. Dit originele ontwerp vertoont sterke gelijkenis met pijpen die bekend zijn van de firma Gasc en Cailleau in Berlaimont en ook van de firma Tanneveau uit Saint-Omer. Aangezien de pijp niet gemerkt is, kan niet met zekerheid worden vastgesteld door welke firma deze gemaakt is. Over beide firma’s is nauwelijks meer bekend dan hun naam en de regio waarin zij werkzaam waren; vermoedelijk waren zij actief tussen ongeveer 1870 en 1890.
