Pijp van de Maand Juli 2026

Figurale pijp ‘Silène’, gemerkt met ‘Gambrine à Paris’

Namaak en kopieerdrift is van alle tijden: zodra een product van een fabrikant succesvol blijkt, is dat vaak een reden voor een concurrent om het betreffende product of concept te kopiëren en op die wijze op een eenvoudige wijze een graantje van het succes mee te pikken.

De Franse firma Gambier in Givet was in de tweede helft van de 19e eeuw een meer dan toonaangevende producent van kleipijpen; de hoeveelheid tabakspijpen die zij produceerde was enorm en de producten werden stuk voor stuk gekenmerkt door fraaie vormgeving en hoge kwaliteit. In het Jaarboek van de PKN, Stichting voor Onderzoek Historische Tabakspijpen 2015 is artikel verschenen over kopieer praktijken die allemaal gericht waren op het oneigenlijk gebruik van producten, ontwerpen en merken van de firma Gambier. In aanvulling daarop besteden we deze maand aandacht aan een uitgesproken voorbeeld hiervan.

De afgebeelde pijp toont een ‘Silène’ (‘Silenus’ of ‘Bacchus’) zoals die bij verschillende Franse fabrikanten in het assortiment zat. In de Griekse mythologie was Silenus de oergod van het bos, de dronkenschap en de wijnbouw. Hij is vooral bekend als de metgezel en pleegvader van de god Dionysos (ook wel ‘Bacchus’). Silenus wordt nauw geassocieerd met de satyrs en wordt soms beschouwd als de oudste en wijste satyr.

De hier afgebeelde pijp met een ketel hoogte van ruim 4 cm lijkt een identieke kopie van model nummer 937 van Gambier. Op de steel is een intaglio gestempeld merk aangebracht dat in eerste oogopslag dat van Gambier lijkt. Bij nadere beschouwing laat het stempel echter geen ‘Gambier’ zien maar ‘Gambrine’.

Een duidelijke vorm van namaak, die waarschijnlijk in de late 19e eeuw in Frankrijk is geproduceerd.

Referentie: Esveld, A. van. Misbruik van de naamsbekendheid van Gambier. Jaarboek PKN, Stichting voor Onderzoek Historische Tabakspijpen 2015. 93-99.