De pijpennijverheid in België – Ruud Stam

De pijpennijverheid in België – Ruud Stam

Een fraaie bundel van een vijftal verschillende artikelen zoals die in de afgelopen jaren zijn gepubliceerd met betrekking tot de Belgische pijpennijverheid.

Voorwoord

In de afgelopen jaren heb ik vijf artikelen over de Belgische pijpennijverheid gepubliceerd in jaarboeken van de PKN, Stichting voor onderzoek historische tabakspijpen. Deze vijf artikelen geven een beeld van de ontwikkeling van deze nijverheidstak en zijn aanvullend op het onderzoek dat in het verleden in België gedaan is. Er is vooral aandacht besteed aan de economische en sociale ontwikkeling in de 19e en 20e eeuw. De nu voorliggende publicatie is een herdruk van deze artikelen, aangevuld met nog een paar extra afbeeldingen van belangrijke Belgische pijpen en extra foto’s van het productieproces in de fabriek van Daniel Verheyleweghen, die van 1902-1932 in Andenelle in productie was. De ontwikkeling van de Belgische pijpennijverheid verschilde sterk van die in Nederland. In de 17e en 18e eeuw was er een wisselende productie in een aantal verschillende plaatsen en was nergens sprake van enige concentratie van deze nijverheid. De kwaliteit van de pijpen was veelal slecht en deze konden niet concurreren met de Goudse pijpen. In het eerste artikel wordt deze ontwikkeling kort besproken. In de 19e eeuw nam de kwaliteit enorm toe en verschoof de oriëntatie van de Belgische pijpenmakers van de Nederlandse pijpen naar de Franse, vooral figurale pijpen. De algemene ontwikkeling van de pijpennijverheid in de 19e en 20e eeuw en de ontwikkeling van het assortiment worden in dit eerste artikel eveneens besproken. Het tweede artikel gaat over de export van de Belgische pijpenmakers in vooral de 19e en 20e eeuw, op basis van niet eerder onderzochte statistische gegevens. Duidelijk is dat België vrijwel steeds een netto importerend land geweest is van kleipijpen. In een laatste paragraaf wordt ingegaan op de bruikbaarheid van de statistieken. Het derde artikel laat een aantal aspecten van de sociale geschiedenis van de pijpenmakers zien. Er is, op basis van statistieken, vooral aandacht besteed aan de ontwikkeling en differentiatie van de lonen, de kinder- en vrouwenarbeid, werktijden en de vergelijking met de Goudse pijpenmakerijen. In het vierde artikel worden een aantal aspecten van de sociale strijd in België beschreven. In België zijn veel pijpen uitgebracht die deze strijd weergeven en die gebruikt zijn om protesten kracht bij te zetten. Zo zijn de voor rellen ten onrechte veroordeelde stakers Falleur en Schmidt op pijpen afgebeeld, zijn er pijpen voor de strijd voor de 8-urige werkdag en de eenheid van de arbeidersbeweging. Ook waren er de zogenaamde Rodge-Nez pijpen met een rode neus, waarmee je kon tonen wat je vond van je werkgever of bestuurder, zonder strafbaar te zijn. Maar ook de Boerenoorlog staat op een Belgische pijp, omdat deze oorlog ook daar zeer leefde en beschouwd werd als een emancipatieoorlog van de Boeren. Voorwoord 6 Het laatste artikel is tot stand gekomen met medewerking van het Musée de Nimy (Carrefour de la Céramique), waar mij toegestaan werd alle vitrines te openen, pijpen te fotograferen en ik ook de beschikking kreeg over een aantal documenten en foto’s, waardoor de pijpennijverheid in Nimy, Maisières en Mons gedocumenteerd kon worden. De geschiedenis en de producten van vier belangrijke fabrieken, Scouflaire, Nihoul, Croquet en van Gundenberghe worden hierin belicht. Ook in dit centrum zijn pijpen voor de sociale strijd gemaakt, waaronder het vrouwenkiesrecht (Suffrage Universel). Tot slot zijn twee gelegenheidspijpen van Thres-Knoedgen uit Luik, die gebeurtenissen uit de Krimoorlog uitbeelden en foto’s uit de fabriek van Daniel Verheyleweghen uit Andenne opgenomen. Ik wens u veel lees- en kijkplezier toe.

Ruud Stam