Pijp van de Maand Augustus 2026

Martha Washington

Deze maand een bijzondere pijp uit Großalmerode gelegen in Hessen in Duitsland. Deze plaats ligt niet ver van de Werra, een zijrivier van de Weser.

Vanuit Großalmerode waren er aan het eind van de 18e en het begin van de 19e eeuw veel rechtstreekse contacten met Amerika. Dit vond zijn oorsprong in de deelname van burgers uit Hessen aan de Amerikaanse vrijheidsoorlog. Maar ook de tabakshandel van Bremen met Amerika, die in het vierde kwart van de 18e eeuw een enorme omvang kreeg, betekende dat er veel contacten met Amerika waren, waaronder met Baltimore en New York. Veel tabak werd over de Weser naar tabaksfabrieken in Minden en Ravensberg getransporteerd. Ook maakten handelaren in pijpen reizen naar Amerika. Twee bekende voorbeelden hiervan zijn Carl Droste, handelaar en eigenaar van een pijpenmakerij, in 1836 en Peter Wilhelm Meseke, de zoon van een pijpenmaker uit Uslar, eveneens in 1836. Deze laatste zou twintig jaar in Amerika blijven en handelde onder meer in pijpen.

In Amerika werden vooral zogenaamde insteekpijpen gemaakt met een houten of rieten roer, waarvan verschillende met portretten van Amerikaanse presidenten. Deze roodbakkende pijpen waren veelal van slechte kwaliteit. De handelaren uit het Wesergebied die in Amerika waren vonden dat de pijpenmakers uit Uslar en Großalmerode, zulke pijpen beter en goedkoper konden maken. Voor de pijpenmakers uit Großalmerode en Uslar was een nieuwe afzetmarkt van veel belang omdat deze pijpenmakerijen in het begin van de 19e eeuw kwijnden door de concurrentie uit Gouda. De productie van de nagemaakte Amerikaanse pijpen werd voor de Duitse pijpenmakers uit Großalmerode en Uslar een groot succes. Een indruk van de omvang van de export van deze manchetpijpen valt af te leiden uit de omzet in 1850, die voor Grossalmerode en Uslar gezamenlijk, ca. 32 miljoen stuks bedroeg. De pijpen werden via de Werra en de Weser en handelshuizen in Bremen naar Amerika geëxporteerd.

De meeste pijpen uit beide genoemde plaatsen waren rood of wit bakkend en eenvoudig afgewerkt. Slechts weinige pijpen werden rood of zwart gelakt.

Geglazuurde en met een metaal coating verfraaide pijpen, zoals deze pijp van de maand, komen nagenoeg niet voor. Het is de vraag of deze afwerking in Großalmerode aangebracht is. De pijp is een portretpijp van Martha Washington, de vrouw van de eerste president van Amerika met een vergelijkbaar hoofddeksel als op een schilderij van Rembrandt Peale uit c.1856.