179 – PKN Magazine

Samenvatting

Dominee Nawijn kreeg in 1894 een bijzondere gepersonifieerde tabakspijp met zijn beroep, naam en nieuwe plaats waar hij beroepen was. De pijp is in zijn geheel zwart geverfd en heeft goudkleurige letters en spiraalversiering over bijna de gehele lengte van de steel. Op de hiel is het merk 65 gekroond gestempeld. De pijp is gemaakt door de Goudse pijpenmaker Martinus Nicolaas van Duijn, die werkzaam was in de periode 1885-1925 en veel pijpen vervaardigde in deze kleurstellingen.

Grootformaat pijpen oefenen een bijzondere aantrekkingskracht uit op zowel verzamelaars als onderzoekers. Die fascinatie is niet alleen te verklaren door hun uitzonderlijke afmetingen, maar vooral door de onduidelijkheid over hun oorspronkelijke functie. In de literatuur worden ze doorgaans aangeduid als presentatiepijpen, al komen ook benamingen als etalagepijpen of winkelpijpen voor. Recent is opnieuw een fraai exemplaar aan het licht gekomen dat nadere beschouwing rechtvaardigt. Tot omstreeks 2003 bevond deze pijp zich in de collectie van H.J.E. van Beuningen, ondernemer en gepassioneerd verzamelaar van historische gebruiksvoorwerpen.

De tabakspijp is reeds vanaf de 17e eeuw een symbool met meerdere betekenissen. In de vroege schilderkunst wordt zij vaak afgebeeld als een symbool van onmatigheid en vergankelijkheid en heeft het ook een fallische betekenis. De combinatie van de lange steel en kop vormen dan een dubbelzinnige verwijzing naar het mannelijk geslachtsdeel.

In het kader van signaleringen van vondsten van buitenlandse pijpen in Nederland deze keer een 19e-eeuwse pijp van Trees-Knoedgen uit Luik in België. De pijp is gevonden in Hazerswoude.

Twee bijzondere tabakspijpen uit een oude fabrieksvoorraad van de firma Goedewaagen tonen niet eerder gepubliceerde afbeeldingen van een naakte vrouw. Beide ‘ondeugende’ pijpen zijn vervaardigd uit gietklei.

Luka Bekić, een vooraanstaand archeoloog uit Kroatië, heeft een boek gepubliceerd over de ca. 2500 vondsten van pijpen, die hij in een kwart eeuw in dat land verzameld heeft. Hiervan is een zo groot mogelijk aantal in kleur afgebeeld op een schaal 1:1. Ook pijpen die in maritieme contexten voor de kust zijn aangetroffen, zijn in de studie opgenomen. Een boekbespreking.